Apteczka indywidualna na wypad

Zadajmy sobie pytanie: czym właściwie jest pierwsza pomoc? W naszych zapisach prawnych istnieje definicja, która sporo wyjaśnia:

Pierwsza pomoc – zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem udostępnionych do powszechnego obrotu wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych

Art. 3 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym z dnia 8 września 2006 r

Szczególną uwagę zwracam na koniec tego fragmentu, gdzie ustawodawca jasno określa, że możemy wykorzystywać legalnie wyroby medyczne i produkty lecznicze, jakie są ogólnodostępne, to znaczy nie są na receptę lub stosowane tylko w lecznictwie zamkniętym czy w karetce.

O tym, jaką apteczkę powinniśmy posiadać oraz co w niej powinno się znaleźć, powinno decydować przede wszystkim to, do czego ona ma służyć: jaki to będzie typ wyjazdu czy aktywności, jak długo wypad ma trwać oraz jaki jest stan zdrowia właściciela czy osób z nim podróżujących.

W tym wpisie skupiam się tylko na apteczkach małych, indywidualnych, które w swoim założeniu mają służyć udzieleniu pomocy jednej osobie lub podczas kilku drobnych interwencji. Do zabezpieczenia grupy wymagana będzie większa ilość sprzętu, co oczywiście przekłada się na wymiary i wagę.

Co do zasady przyjmuje się, że w apteczce powinno się znaleźć tylko to, co będziemy umieć wykorzystać, dlatego ja polecam przede wszystkim wybrać się na dobrej jakości kurs pierwszej pomocy, gdzie będziecie mogli zdobyć wiedzę, jak rozpoznać niepokojące objawy i jak postępować w stanach nagłych.

Bezpieczeństwo własne

To pierwsza zasada udzielania pierwszej pomocy: najpierw należy ocenić i usunąć potencjalne zagrożenia, a dopiero potem działać. Jeśli chodzi o wyposażenie, to podstawą ochrony własnej będą rękawiczki, które mają chronić nas przed kontaktem z krwią i innymi wydzielinami. W przypadku resuscytacji krążeniowo-oddechowej warto mieć maseczkę z filtrem lub zastawką. Kamizelka odblaskowa i odblaski zwiększą nasza widoczność, a latarka zapewni oświetlenie nas oraz pacjenta.

Krwawienia/krwotoki

Masywny krwotok to coś, co może zabić poszkodowanego w ciągu kilku minut, więc w apteczce powinny się znaleźć rzeczy do tamowania krwotoków, ale również opatrunki na mniejsze zranienia. Na rynku mamy dostępne różne środki: od plastrów z opatrunkiem, poprzez klasyczne kompresy, gazy, bandaże, elastyczne siatki (np. Codofix), kończąc na opatrunkach hemostatycznych (gazy ze środkiem przyspieszającym krzepnięcie) i opaskach uciskowych.

Dezynfekcja

Na etapie pierwszej pomocy wystarczającym oraz bezpiecznym sposobem odkażania ran będzie użycie czystej, bieżącej wody lub soli fizjologicznej (NaCl 0,9%) w celu oczyszczenia rany z widocznych zabrudzeń. Nie zalecane jest używanie alkoholu, wody utlenionej, rivanolu, jodyny czy nadmaganianu potasu. Dedykowanymi środkami są obecnie Octenisept/Octenilin, Microdacyn lub Prontosan.

Gaziki nasączone alkoholem można wykorzystać tylko do dezynfekcji skóry, na przykład po wyjęciu drzazgi. Można też rozważyć małą butelkę płynu do dezynfekcji rąk.

Termoizolacja – ochrona przed wychłodzeniem

Przez cały rok niezależnie od pogody jesteśmy mniej lub bardziej narażeni na hipotermię. Pacjenci po urazach, przez które mają ograniczone możliwości poruszania, a także z krwawieniem wychładzają się bardzo szybko. Należy więc zwrócić uwagę na zapewnienie poszkodowanemu komfortu cieplnego. Jedna folia NRC nałożona od góry na pacjenta to jedynie oszukiwanie własnego sumienia.

Należy pamiętać, że nasz organizm wychładza się głównie przez kondukcję (oddawanie ciepła do przedmiotów, z jakimi mamy styczność, szczególnie do podłoża) i konwekcję (oddawanie ciepła do powietrza, szczególnie chodzi tu o wiatr). Często spotyka się mit, że folia NRC złotą stroną na zewnątrz grzeje, a srebrną chłodzi – nie ma to znaczenia, jaką stroną okryjemy poszkodowanego. Co więcej, właściwości izolacyjnej folii są podobne do każdej innej folii takiej grubości. Dodatkowo jedna NRC jest za mała, aby szczelnie owinąć osobę dorosłą, tak aby nie wystawały głowa lub stopy.

Pamiętajmy, że powietrze jest izolatorem, a woda przewodnikiem, dlatego najbardziej skuteczne będzie szczelne oraz najlepiej wielowarstwowe okrycie. Folia NRC jest wiatro- i wodoodporna, dlatego może posłużyć jako zewnętrza warstwa, pod nią powinna się znaleźć bluza, kurtka, koc czy śpiwór, a najbardziej pomaga powietrze zamknięte pomiędzy tymi warstwami.

Kleszcze

Warto uwzględnić w apteczce przyrząd do sprawnego usuwania kleszczy w postaci kleszczołapek, lasso lub pęsety wyprofilowanej tak, aby złapać insekta przy samej skórze bez uciskania na odwłok.

Z przytoczonej na początku artykułu definicji wiemy, że na etapie pierwszej pomocy możemy użyć produktów leczniczych dopuszczonych do powszechnego dostępu, czyli leków dostępnych bez recepty (OTC – over-the-counter drug). Oczywiście nie namawiam tu do tego, aby każdemu na etapie pierwszej pomocy wciskać leki. Jednak wzięcie samemu lub podanie osobie bliskiej leków rozkurczowych czy przeciwbólowych w przypadku bólu brzucha, czy głowy albo przeciwgorączkowych przy wysokiej temperaturze to właściwe działania. A leki OTC są dobre i bezpieczne, jeśli używa się ich prawidłowo. W opakowaniu każdego produktu leczniczego lub w Internecie znajdziemy instrukcję użytkowania, gdzie wypisane są wskazania, przeciwskazania, dawkowanie (w tym bezpieczne dawki dobowe), sposób podaży oraz możliwe efekty uboczne.

Do apteczki warto rozważyć doraźne leki o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym, przeciwgorączkowym, rozkurczowym, przeciwalergicznym, przeciwwymiotnym, przeciwbiegunkowym oraz elektrolity. Nie będę tutaj wskazywać konkretnych produktów czy substancji, ponieważ jest ich sporo, przez co to zagadnienie nadaje się na osobny artykuł.

Osobną kwestią są leki, jakie osoby powinny zażywać stale ze względu na swoje choroby przewlekłe: one również powinny się znaleźć na liście sprzętu na wyjazd, jeśli trwa on dłużej.

W tym akapicie chciałbym zwrócić szczególną uwagę na trzy leki, które są na receptę, ale osoby narażone na wystąpienie drgawek, spadków cukru lub silnej reakcji alergicznej powinny je mieć ze sobą na każdym wypadzie:

• Adrenalina – główny lek w przypadku wstrząsu anafilaktycznego (alergicznego). Osoby z przebytym w przeszłości wstrząsem lub które mają rozpoznaną silną alergię, powinny mieć wypisaną ampułkostrzykawkę z adrenaliną, która odwraca mechanizmy, jakie zachodzą podczas silnej reakcji alergicznej.
• Glukagon – hormon, który powoduje uwolnienie do krwioobiegu zapasu glukozy zmagazynowanej w wątrobie. Osoby, które mają skłonności do spadków poziomu glikemii (hipoglikemii), powinny poza produktami zawierającymi cukry proste (soki, słodycze, tabletki lub żele z glukozą) nosić również glukagon, który jest w formie fiolki z proszkiem oraz strzykawki z rozpuszczalnikiem.
• leki przerywające napad drgawek – wlewka doodbytnicza Relsed jest najbardziej popularnym lekiem w posiadaniu pacjentów, u których występują napady drgawek, ale występują również środki podawane do policzka lub do nosa.

Powyższe leki są dostępne na receptę, są proste do podania, bezpieczne w użyciu, realnie ratują życie i pozwalają zabezpieczyć poszkodowanego, co jest cenne szczególnie w trudnym terenie, gdzie czas dotarcia pomocy może być wydłużony. Dlatego osoby chorujące powinny zadbać, aby posiadać powyższe leki, poinformować i najlepiej przeszkolić towarzyszy wycieczki, gdzie lek jest schowany oraz jak go podać.

Trudno wskazać jeden uniwersalny zestaw, który będzie idealny do wszystkiego, ale postaram się przedstawić, co według mnie jest rozsądnym kompromisem, takim bez zbędnej przesady, oraz jakie rzeczy warto rozważyć, dopasowując to pod daną sytuację. Wypisane ilości należy traktować jako minimum – wszystko zależne jest od czynników wymienionych wcześniej oraz oczywiście przekłada się na wielkość zajmowanego miejsca i wagę apteczki.

Zakres podstawowy:

• rękawiczki nitrylowe – 2-4 pary,
• maseczka do RKO z filtrem/zastawką – 1 szt.,
• plaster na rolce szer. 2,5 cm (najlepiej nie papierowy) – 1 szt.,
• plaster z opatrunkiem cięty z metra – co najmniej 10 cm,
• plastry z opatrunkiem – zestaw różnych rozmiarów,
• gaza duża 1 lub 0,5 m² – 1-2 szt.,
• kompresy jałowe 5×5 cm, 7,5×7,5 cm lub 10×10 cm – 2-4 mniejsze, 2-3 większe,
• bandaż elastyczny 10 lub 12cm – 2-3 szt.,
• siatka elastyczna (np. codofix) rozmiar 6 (na głowę) – ok. 30 cm,
• nożyczki,
• sól fizjologiczna (0,9% NaCl) w ampułkach 10 ml (do przemywania ran/oka) – 3-5szt.
• pęseta/lasso/kleszczołapki (na kleszcze, drzazgi) – 1 szt.,
• folia NRC – 2 szt.,
• opaska uciskowa (certyfikowana) – 1 szt.

Zakres rozszerzony:

• bandaż dziany 10 cm – 2-3 szt.,
• chusta trójkątna,
• gaza skompresowana (mała, pakowana próżniowo, występują wersje hemostatyczne),
• bandaż izraelski (gotowy zestaw bandaża wraz z gazą oraz z drabinką, przez który się przeplata bandaż jako wzmocnienie ucisku punktowego),
• opatrunek Olaes (gotowy opatrunek składający się z bandaża, gazy, folii oraz medium do ucisku punktowego, dodatkowo bandaż ma naszyte małe rzepy, dzięki czemu nie rozwinie się sam przypadkowo),
• opatrunek osobisty (gaza z bandażem elastycznym zapakowany w wodoodporne opakowanie)
• hydrożel w sprayu (na oparzenia),
• leki (patrz wyżej),
• środki do dezynfekcji rany (patrz wyżej),
• płyn do dezynfekcji rąk,
• igła do iniekcji, rozmiar dowolny (sterylna, pomocna przy wyciąganiu drzazgi itp.) – 2 szt.
• gaziki nasączone alkoholem,

Dodatkowe wyposażenie:

• długopis/marker, kartka,
• gwizdek,
• latarka/odblask,
• ogrzewacze chemiczne do rąk (w okresie zimowym).
• dodatkowo aplikacja Ratunek podczas pobytu w górach lub na wodzie w Polsce,
• spisane numery alarmowe do służb na terenie kraju, gdzie się znajdujemy,

Większość produktów leczniczych jest zapakowana w taki sposób, że jest narażona na wilgoć i uszkodzenia mechaniczne (produkty pierwotnie przeznaczone do użycia w środowisku taktycznym zazwyczaj są dobrze zapakowane w szczelne, grube opakowania foliowe metodą próżniową) dlatego polecam wsadzić dodatkowo rzeczy w woreczki strunowe, domowym sposobem zapakować próżniowo czy po prostu wypuścić maksymalnie dużo powietrza i zgrzać/zakleić worek foliowy.

Skoro już mamy skład apteczki, to zastanówmy się, w czym te wszystkie rzeczy przenosić. Na rynku jest dostępnych wiele propozycji różnych producentów, więc każdy może znaleźć coś dla siebie. Są to zarówno apteczki taktyczne, militarne jak i cywilne, turystyczne, w kamuflażu lub kolorowe, w różnych rozmiarach, zrywalne, montowane na taśmy PALS, do pasa, noszone jako nerka, z cordury, nylonu, w formie worków rolowanych na wzór tych przeprawowych czy wkłady przeznaczone do noszenia w kieszeni plecaka.

Dobra apteczka powinna być łatwa do znalezienia i bezproblemowo dostępna w przypadku konieczności jej użycia, zapewniać ochronę wyposażenia, jakie się w niej znajduje i ułatwiać organizację tych rzeczy. Jej wygląd, wielkość czy sposób przenoszenia zależeć będzie od wielu czynników i musimy sami dokonać wyboru po analizie swoich potrzeb.

Hasło „lepiej zapobiegać niż leczyć” jest znane chyba każdemu, dlatego przede wszystkim powinniśmy myśleć logicznie i przewidywać możliwe do uniknięcia zagrożenia. W przypadku wykonywania różnych aktywności istnieje zwiększone ryzyko wypadków, a ze względu na lokalizację czas dotarcia służb może być utrudniony, dlatego rozsądnie jest mieć dobrze przemyślaną apteczkę dostosowaną do naszych potrzeb, ale też wiedzę, jak i kiedy tych rzeczy użyć. Oczywiście nie każda sytuacja będzie wymagała wezwania pomocy, ale pamiętajmy, że każdy łańcuch przeżycia zaczyna się na miejscu zdarzenia i od osób tam obecnych.

Pierwsza pomoc jest prosta, bo ma być przeznaczona dla każdego z wykorzystaniem minimum rzeczy lub czasem zupełnym ich brakiem. Ponownie podkreślę tutaj, że warto jest wybrać się na dobry kurs pierwszej pomocy – wiedza zdobyta pomoże nam w sytuacjach nagłych, jakie mogą nam się przytrafić. W trakcie takiego szkolenia zawsze możemy dopytać instruktora, jak złożyć naszą własną apteczkę na wypady.

Artykuł zawiera lokowanie produktu: apteczka Helikon-Tex Modular Individual – Cordura.