Mistrzostwa Polski w Orientacji Precyzyjnej: rywalizacja z mapą i kompasem w Gołębiu

Orientacja precyzyjna (ang. Trail Orienteering, w skrócie TrailO), to dyscyplina orientacji sportowej, która w ostatnich latach zyskuje coraz większą popularność na całym świecie. W przeciwieństwie do biegu na orientację, gdzie liczy się szybkość pokonania trasy, w TrailO kluczowa jest dokładność i precyzja w określaniu położenia punktów kontrolnych. Zawodnicy muszą wykazać się umiejętnością analizy mapy, porównania jej z terenem i podejmowania szybkich, ale przemyślanych decyzji.

Zawody w orientacji precyzyjnej składają się z dwóch głównych konkurencji:

• PreO: W tej konkurencji zawodnicy mają za zadanie określić, czy punkt kontrolny przedstawiony na mapie odpowiada temu, co widzą w rzeczywistości. Muszą analizować detale terenu, porównywać je z mapą i podejmować decyzje na podstawie swoich umiejętności i doświadczenia, które jak w każdym sporcie odgrywa niemałą rolę. Dodatkowym utrudnieniem jest to, że zawodnicy nie mogą podchodzić bezpośrednio do lampionów orienteeringowych, ale muszą określić ich położenie z pewnej odległości. Wynika to z tego, że mogą oni poruszać się wyłącznie po wyznaczonych ścieżkach. Ze względu na to, że na trasie rywalizują również osoby z niepełnosprawnością, to rozwiązania umożliwia im uczestnictwo w zawodach na takich samych zasadach jak pozostałym.

Wielu zawodników preferuje tą konkurencję, jak mówi Marta Mazurkiewicz z Orientopu Wrocław: Większą trudność sprawiło mi TempO, ponieważ na ogół preferuję konkurencję PreO, w trakcie której mam czas na spokojnie rozczytać mapę i obejrzeć flagi z wielu stron – presja czasu w Tempie zwyczajnie mnie stresuje.

• TempO: Ta konkurencja sprawdza szybkość podejmowania prawidłowych decyzji, co do umiejscowienia punktów w terenie. Do rozwiązania jest zawsze 5 zadań na każdej stacji. Zawodnicy nie mają możliwości poruszania się – każdy ocenia punkty z tego samego miejsca, w pozycji siedzącej. Zawodnicy mają ograniczony czas na określenie, czy i który punkt kontrolny jest poprawnie zlokalizowany. Presja czasu wymaga od nich maksymalnej koncentracji i umiejętności szybkiego analizowania sytuacji.

Obrońca tytułu Mistrza Polski z ubiegłego roku, Maciej Urbaniak (Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu), podkreśla, że w konkurencji TempO największą trudnością jest dobór własnej strategii do tego, co przygotował nam organizator. Musimy zdecydować, czy ryzykujemy, zmniejszając czas odpowiedzi i jednocześnie narażając się na większą liczbę błędów, czy podchodzimy zachowawczo, odpowiadając dłużej, ale redukując liczbę błędów.

W zawodach rangi Mistrzowskiej rozgrywane są dodatkowo sztafety. W tym wypadku zostały one odwołane przez organizatora ze względu na zniszczenie terenu w związku z pracami leśnymi. Chęć organizacji sztafet w innym terminie zgłosiło Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu, które teraz oczekuje na decyzję Polskiego Związku Orientacji Sportowej. Jest to sytuacja dotychczas niespotykana, tym samym wymaga dodatkowych konsultacji.

Orientacja precyzyjna narodziła się w Skandynawii, gdzie cała orientacja sportowa, a zwłaszcza tradycyjny bieg na orientację ma długą i bogatą historię. Początkowo trail orienteering był postrzegany jako forma aktywności dla osób z niepełnosprawnościami, ale szybko zyskał uznanie jako samodzielna dyscyplina sportowa. Jednocześnie dzięki swoim pierwotnym założeniom pozostał dyscypliną inkluzywną, która jako jedna z niewielu pozwala na rywalizację pomiędzy osobami z niepełnosprawnością i tymi w pełni sprawnymi. W konkurencji PreO wyszczególniono kategorię PARA, aby ograniczyć różnice wynikające z szybkości poruszania się czy perspektywy patrzenia na punkty. Natomiast w TempO te różnice nie występują w ogóle, co pozwala na porównanie umiejętności wszystkich zawodników w identycznych warunkach.

W Polsce orientacja precyzyjna rozwija się może nie dynamicznie, ale konsekwentnie, a coroczne  Mistrzostwa Polski są tego najlepszym przykładem. Polscy zawodnicy regularnie uczestniczą też w międzynarodowych zawodach, odnosząc liczne sukcesy. Aktualnym liderem rankingu światowego jest Krystian Petersburski – organizator tegorocznych Mistrzostw. W poprzednich latach wiceliderem był również Maciej Urbaniak, który nadal utrzymuje wysoką formę, o czym świadczą  jego tegoroczne medale w obydwu konkurencjach.

Orientacja precyzyjna to sport otwarty dla wszystkich, niezależnie od sprawności fizycznej. W Mistrzostwach Polski w Gołębiu wzięli udział również zawodnicy z niepełnosprawnościami, którzy udowodnili, że determinacja i pasja mogą przezwyciężyć wszelkie bariery. Ich udział podkreśla inkluzywny charakter tej dyscypliny i pokazuje, że sport może uprawiać każdy, niezależnie od towarzyszących mu na co dzień trudności. Tegoroczny podwójny Mistrz Polski w kategorii PARA, Zbigniew Bąk (WKS Wawel), tak mówi o tej dyscyplinie:

Bardzo lubię orientację precyzyjną, nie tylko z racji, iż jako osoba poruszająca się na wózku mogę brać w niej czynny udział jako zawodnik, ale jest ona formą rozwojowego spędzenia czasu, często w różnych warunkach terenowych. (…) W orientacji precyzyjnej zawody są organizowane na różnych terenach, o różnych porach roku w różnych krajach i mimo stałych reguł, zasad organizacyjnych, pociągająca jest  ta zmienność i różnorodność. Sport ten wymaga od zawodnika czujności, otwartości i ciągłej nauki czytania terenu. Lubię fakt, iż w PreO można sprawdzić samego siebie w analizie przestrzeni i mapy, zaś w Tempie, swoją szybkość i pamięć do szybkiego uchwycenia szczegółów otoczenia. W każdym aspekcie orientacji, można rozwinąć jakąś cząstkę siebie.

Również Marcin Labęda (Orientop Wrocław) dostrzega tutaj pole do samorozwoju: Mój udział w Mistrzostwach zakończył się zdobyciem dwóch medali w kategorii Para. W konkurencji PreO wywalczyłem brązowy medal (choć srebro było blisko!), a w TempO sięgnąłem po srebro. To dla mnie ogromny sukces i motywacja do dalszej pracy. Zdaję sobie jednak sprawę, że wciąż mam wiele do poprawy i że tylko regularny trening pozwoli mi osiągać jeszcze lepsze wyniki w przyszłości.

W orientacji precyzyjnej, choć nie wymaga się zaawansowanego sprzętu sportowego, kluczowe są precyzyjne narzędzia nawigacyjne. Zawodnicy korzystają przede wszystkim z map i kompasów. Większość zawodników na wysokim poziomie korzysta z szybkich (pod względem ustawienia igły) i dokładnych kompasów marki Silva, które cieszą się uznaniem wśród zawodników orientacji sportowej (nie tylko precyzyjnej) na całym świecie. Mapy w tej dyscyplinie są specjalnie przygotowywane pod kątem danych zawodów, a kartografowie sportowi mają przy nich sporo pracy ze względu na dużą szczegółowość – tworzy się je w skali 1:4000 lub 1:3000, co wpływa na ich olbrzymią szczegółowość, zwłaszcza pod kątem rzeźby terenu.

Ważnym elementem wyposażenia zawodnika jest również ubiór, który wpływa na komfort na trasie.  Startujący wybierają przede wszystkim odzież, która zapewnia swobodę ruchów i ochronę przed warunkami atmosferycznymi. W przeciwieństwie do preferencji dotyczących kompasów, w kwestii ubioru zawodnicy prezentują większą różnorodność. Zawodnicy występują w strojach klubowych różnych marek. Tylko jeden klub posiada oficjalnego sponsora technicznego – Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu występuje w produktach polskiej marki Helikon-Tex oraz butach niemieckiego producenta Haix.

Zawody odbywały się w połowie marca, co w polskim klimacie oznacza zmienne warunki pogodowe. W Gołębiu w tych dniach panowała typowo wiosenna aura. Temperatura oscylowała w granicach 5-10 stopni Celsjusza, a słońce przeplatało się z przelotnymi opadami deszczu. Zawodnicy musieli więc być przygotowani na różne warunki atmosferyczne, co dodatkowo podnosiło poziom trudności zawodów. Zwłaszcza dla zawodników kategorii PARA często jest to istotny czynnik, ze względu na utrudnioną termoregulację – zimą niełatwo się ogrzać, a latem nie przegrzać. Jak mówi Agata Ludwiczak (UKS Orientuś Łódź): o tej porze roku jest dla mnie jeszcze za zimno. Zdecydowanie wolę, kiedy takie ważne zawody jak Mistrzostwa Polski odbywają się latem.

Dla zawodników tej kategorii równie ważnym elementem wyposażenia jest wózek – jego rodzaj i jakość wpływa na możliwości poruszania się i manewrowania w zróżnicowanym terenie.

Organizatorzy Mistrzostw Polski w Gołębiu stanęli na wysokości zadania, zapewniając zawodnikom i kibicom wydarzenie na wysokim poziomie. Impreza przebiegła sprawnie, bez niepotrzebnych opóźnień, a wyniki były publikowane na bieżąco, co pozwalało na śledzenie rywalizacji w czasie rzeczywistym. Dodatkowym atutem była możliwość skorzystania z taniego noclegu na sali gimnastycznej lokalnej szkoły, co znacznie ułatwiło logistykę zawodnikom z odległych regionów Polski. Sprawnie działało również biuro zawodów, a komunikacja z uczestnikami była na wysokim poziomie. Co istotne, podczas zawodów nie odnotowano żadnych protestów dotyczących punktów kontrolnych, co świadczy o dobrym przygotowaniu tras. Zapytaliśmy kierownika zawodów Hannę Przeszłowską, które sędziowała również na jednej ze stacji TempO, co było największym wyzwaniem w trakcie wydarzenia: Ja osobiście nie zmagałam się z żadnymi większymi trudnościami. Całe szczęście, w moim przypadku największym wyzwaniem było wytrzymanie zimna, ale i tak byłam na wygranej pozycji, bo oprócz wielu warstw ubrań, miałam ze sobą również herbatę i termofor.

Pewien obszar do poprawy może dotyczyć trudności zawodników kategorii PARA na części trasy PreO. Wózki posiadają określone możliwości techniczne w zakresie poruszania się i manewrowania w zróżnicowanym terenie. Organizatorzy zawsze starają się brać pod uwagę te ograniczenia, projektując trasy, ale zdarza się, że warunki podczas ich sprawdzania różnią się od tych na zawodach, co powoduje niespodziewane problemy.

Zawodnicy napotykali trudności związane z nawierzchnią i manewrowaniem wózkami w określonych fragmentach trasy. Agata Ludwiczak tak mówi o swoim starcie: Niestety nie mogę tego startu zaliczyć do udanych. Miałam duże problemy techniczne na trasie, spowodowane piaskową nawierzchnią, z którą mój wózek elektryczny po prostu nie dał sobie rady. Zapadłam się, nie mogłam skręcić w dowolnym momencie ani zatrzymać tam, gdzie bym chciała.

Można rozważyć różne formy konsultacji tras, które mogłyby pomóc w identyfikacji potencjalnych trudności dla zawodników kategorii PARA. Warto poszukać rozwiązań w tym zakresie, być może w przyszłości angażując wolontariuszy spoza środowisk poruszających się na wózkach do weryfikacji tras pod względem dostępności. Jest to problem warty rozważenia i konsultacji z klubami zrzeszającymi zawodników kategorii PARA. Organizatorzy są otwarci na dialog i współpracę z zawodnikami kategorii PARA w celu znalezienia najlepszych rozwiązań.

Zawody w Gołębiu dostarczyły wielu emocji zarówno zawodnikom, jak i kibicom. Zawodnicy podkreślali wysoki poziom organizacji, wymagające trasy oraz przyjazną atmosferę. Lokalizacja zawodów, malownicze tereny Gołębia, idealnie wpisała się w charakter dyscypliny, stwarzając doskonałe warunki do rywalizacji. Najlepsze wyniki w swoich kategoriach osiągnęli:

PreO:

• Kategoria OPEN:
  1. Bartłomiej Mazan (BnO Szczecin)
  2. Karol Galicz (BKS Wataha Warszawa)
  3. Maciej Urbaniak (Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu)
• Kategoria O20:
  1. Marta Mazurkiewicz (Orientop Wrocław)
  2. Bartosz Stopczyński (BKS Wataha Warszawa)
  3. Michał Koziak (BnO Szczecin)
• Kategoria PARA:
  1. Zbigniew Bąk (WKS Wawel)
  2. Krzysztof Drożdż (MKS Metalowiec Łódź)
  3. Marcin Labęda (Orientop Wrocław)

TempO:

• Kategoria OPEN:
  1. Maciej Urbaniak (Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu)
  2. Beata Mazurkiewicz (Orientop Wrocław)
  3. Adam Gruca (Stowarzyszenie Rozwoju Orienteeringu)
• Kategoria O20:
  1. Bartosz Stopczyński (BKS Wataha)
  2. Leonidas Tufekcis (BKS Wataha)
  3. Marta Mazurkiewicz (Orientop Wrocław)
• Kategoria PARA:
  1. Zbigniew Bąk (WKS Wawel)
  2. Marcin Labęda (Orientop Wrocław)
  3. Jan Zdanowicz (WKS Wawel)

W kategorii O15 w konkurencji TempO, na podium znalazł się zawodnik, który zastosował nietypową strategię, udzielając samych odpowiedzi „Z” (Zero). Taka taktyka, polegająca na rezygnacji z rozwiązywania zadań na rzecz maksymalnego skrócenia czasu, wywołała dyskusję na temat granic sportowej rywalizacji. Czy w sporcie młodzieżowym najważniejszy jest wynik, czy również sposób jego osiągnięcia? Czy regulaminy powinny być projektowane tak, aby premiować nie tylko szybkość, ale przede wszystkim umiejętności i wysiłek włożony w rozwiązanie zadań? Ta sytuacja skłania do refleksji nad tym, jakie wartości chcemy promować w sporcie młodzieżowym i jak definiujemy uczciwą rywalizację. Być może warto rozważyć wprowadzenie rozwiązań regulaminowych, które wykluczyłyby możliwość stosowania takiej strategii, premiując rzeczywiste umiejętności i wiedzę zawodników w najmłodszej kategorii. Zachęcamy do dyskusji na ten temat, aby wspólnie wypracować najlepsze rozwiązania dla rozwoju orientacji precyzyjnej.

Mistrzostwa Polski w Gołębiu pokazały, że trail orienteering ma w naszym kraju ogromny potencjał. Coraz więcej osób interesuje się tą dyscypliną, a frekwencja na najważniejszych zawodach w roku jest tego najlepszym dowodem. Wszystkie zaangażowane kluby podkreślają, że ich celem jest dalszy rozwój tej dyscypliny, popularyzacja jej wśród młodzieży i stworzenie warunków do osiągania jeszcze lepszych wyników. Beata Mazurkiewicz (Orientop Wrocław) zachęca wszystkich niezdecydowanych do spróbowania swoich sił w tej dyscyplinie: Wszystkim, którzy chcieliby rozpocząć swoją przygodę z orientacją precyzyjną, chciałabym przede wszystkim powiedzieć, żeby się nigdy nie poddawali i chociaż wiem, że to trudne, nie przejmowali za bardzo gorszymi startami, bo każdy kolejny straty to ogrom nauki i doświadczenia, które w tej dyscyplinie są niesamowicie ważne.